Tolstoj over Napoleon. En anderen.

Potloodstrepen in een roman. Ongepast? In mijn oud exemplaar van Oorlog en vrede staan er. Staan er vele. Om die duizend bladzijden een beetje in leven te houden. Zoals deze passus in III.2.37 na de slag bij Borodino van 7 september 1812.

‘En niet alleen op die dag en dat uur werden het verstand en het geweten verblind van deze man, op wie de zware verantwoordelijkheid van het gebeurde zwaarder neerkwam dan op welke deelnemer aan de slag dan ook; maar ook later, tot zijn laatste dag toe, kon hij nimmer het goede, het schone, het ware, het belangrijke van zijn daden inzien, omdat zij te veel vijandig waren aan wat goed en waar is, te ver afstonden van alles wat menselijk is, om hem een besef van waarde te kunnen geven. Hij kon zijn daden, die door de halve wereld waren geloofd en geprezen, niet loochenen, en moest daarom de waarheid, het goede en waarachtig menselijke loochenen.’ (vert. René de Vries, 1965) – Foto: La Repubblica (detail).