Matrix: Groff en Van Bingen

De verzen van Hildegard van Bingen hielden me een hele tijd bezig (eind april komt een vertaling ervan bij Halewijn) en nu ik van Matrix van Lauren Groff alleen nog de laatste bladzijden heb te lezen, is het me heel duidelijk: Groff heeft in haar vrouwenboek niet alleen dichteres-abdis (?) Marie de France en koningin Eleonora van Aquitanië voor ogen, ook de twaalfde-eeuwse tijdgenote abdis-dichteres-visionaire uit Bingen is haar niet onbekend. Het titelwoord van Groff is in Symphonia van Van Bingen sterk aanwezig, en daar klinken met matrix ook materia en mater uiteraard mee. Priorin, later abdis Marie heeft visioenen, zoals die van het kosmisch ei of het verband tussen Eva en de Maagd Maria, en die visioenen lijken weggelopen uit proza en verzen van Van Bingen. Ze zijn al even concreet uitgeschreven als die van Hildegard, in zoverre ik vind dat hun mystiek van een andere orde is dan die van bijvoorbeeld Teresia van Avila of Hadewijch. Een verbod om de getijden te bidden, zoals Van Bingen werd opgelegd door de kerkelijke autoriteiten van Mainz, bedreigt ook de abdij van Marie. De indrukwekkende materiële uitbouw van de abdijen in Engeland en aan de Rijn verloopt gelijkaardig. Voorts hebben novicen een toneelstuk voorbereid, De Deugden en de Ondeugden, en laat Hildegard nu een allegorische moraliteit hebben geschreven en gecomponeerd Het Spel van de Deugden, terwijl ze in Het boek over de verdiensten van het leven vijfendertig twistgesprekken tussen evenveel deugden en ondeugden uitwerkt.
Soms komt lectuur en eigen bezigheid onbedoeld samen. Enige vertrouwdheid met Hildegard maakt Marie nog concreter en geeft het boek van Groff nog meer gelaagdheid.

Marie de France, miniatuur door ‘Le Maître de Papeleu’ rond 1290 (BNF).
Hildegard van Bingen: miniatuur (detail) uit Scivias in de Codex Rupertsberg.