Kampen

Ik lees Aantekeningen uit het dodenhuis (1862) van Dostojevski en moet voortdurend denken aan Is dit een mens (1947) van Primo Levi en De Goelag Archipel (1973) van Aleksandr Solzjenitsyn. Katorga, Lager of Goelag, het zijn dodenhuizen waar men als onschuldig gedeporteerde, zogenaamd politiek dissident of zelfs als misdadiger in het geval van de katorga blijft hopen op een laatste greintje menselijkheid. ‘Ieder, wie hij ook zijn mag en hoe hij ook vernederd is, verlangt, al is het instinctief, al is het onbewust, dat men achting voor zijn menselijke waardigheid heeft. […] geen brandmerken, geen ketenen, niets zal hem doen vergeten dat hij een mens is.’ (VW 3,125) De woorden van Fjodor lees je ook bij de andere Rus en bij de Italiaan. Literatuur geschreven door slachtoffers. Literatuur als verweer én verwittiging. – Standbeeld van Dostojevski in Omsk (Siberië).