Geweld in de marge

Joachim Patinir (1480-1524) schilderde meerdere versies van (Rust op de) Vlucht naar Egypte, ze hangen in Antwerpen, Zagreb, Sint-Petersburg en in Madrid (twee). Het meest serene is het werk in Thyssen-Bornemisza (Madrid), bij de vier andere huist in de marge gruwelijk geweld. Patinirs kindermoorden zijn minder bekend dan Bruegels Kinder-doodinghe, zoals Karel van Mander het werk omschreef. Ze zijn daarom niet minder aangrijpend, o.m. door het contrast met de rurale rust van Maria. De scène wordt opgeroepen in Matteüs 2:16: Herodes liet in Betlehem en heel de omgeving alle jongetjes van twee jaar en jonger ombrengen. En de evangelist voegt er verzen van Jeremia aan toe: Rachel jammert om haar kinderen, / en ze wil niet getroost worden. Jeremia en Matteüs, Patinir en Bruegel geven kindermoord en moedersmart een universeel gelaat, dat zich vandaag ook in de media weerspiegelt.

Boven: Joachim Patinir, Landschap met de Vlucht naar Egypte, KMSK, Antwerpen.
Onder: details uit KMSK, Antwerpen – Hermitage, Sint-Petersburg – Strossmayerova Galerija, Zagreb – Prado, Madrid.