Homerische Tolstoj

In het najaar herlas ik in de oude vertaling van René de Vries het magistrale epos Oorlog en vrede, een Russische Ilias. Tolstoj voelde zich verwant aan Europa’s eerste dichter, plaatste zijn helden tegen de achtergrond van de Napoleontische expeditie en gaf ze stereotiepe fysieke kenmerken mee die fungeren als epitheta. Aan Homeros doen ook de vele vergelijkingen denken. Verhoudingsgwijs bevatten de duizend bladzijden Oorlog en vrede slechts een fractie van wat de homerische epen aan vergelijkingen bieden, maar ook bij Tolstoj verklaren en verfraaien die vergelijkingen de gedachten en het verhaal. Een paar jaar geleden stelde ik uit mijn vertalingen van Ilias en Odyssee een tweetalige selectie samen van wat ik graag Homerische miniaturen noem. Bij de Rus gaat het niet altijd om miniaturen. Wie het summum van een Tolstojaanse vergelijking wil lezen moet naar III.3.20 waar een bladzijde (!) lang de leegloop van Moskou bij de aankomst van Napoleon wordt vergeleken met een zieke bijenkorf. Een bedoelde pendant daarvan is in IV.4.14 de terugkeer van de Russen naar Moskou na Napoleons vertrek. De vergelijking met een bedrijvig mierennest is nog steeds goed voor een halve pagina. Tolstoj overweegt en formuleert zijn soms lange vergelijkingen heel precies, ze zijn die van een prozaïsch denker meer dan van een dichter. Maar het kan ook puur homerisch: ‘Zoals een hongerige kudde vee bijeenblijft, zolang ze over een dorre vlakte trekt, maar zich onmiddellijk naar alle zijden verspreidt zo gauw ze vruchtbare gronden heeft bereikt, zo verspreidde zich ook het leger naar alle kanten van de rijke stad.’ (III.3.26) Imitatio en aemulatio van Homeros reiken veel verder dan de epen van Apollonios van Rhodos en Vergilius.

Dit wordt gereblogd op #GrondslagenNet, de groepsblog van archeologen, classici en oudhistorici.