Katholieke jihadisten

Mijn zelfverklaarde kwaliteitskrant (DS) slaagt er vandaag in mij een recensie door de strot te stouwen waarbij ik me echt niet goed voel. Uitvoering van Et exspecto resurrectionem mortuorum van Olivier Messiaen. Hij componeerde dat werk op verzoek van André Malraux om de doden van de twee wereldoorlogen te gedenken. De creatie werd in 1965 voor het eerst uitgevoerd in de Sainte Chapelle in Parijs, nadien in de kathedraal van Chartres. Messiaen laat de vijf bewegingen vergezellen door verzen uit de Bijbel:
– ‘Des profondeurs de l’abîme, je crie vers toi, Seigneur: Seigneur, écoute ma voix!’ (Psalm 130:1-2)
– ‘Le Christ, ressuscité des morts, ne meurt plus; la mort n’a plus sur lui d’empire.’ (Paulus aan de Romeinen 6:9)
– ‘L’heure vient où les morts entendront la voix du Fils de Dieu…’ (Johannes 5:25)
– ‘Ils ressusciteront, glorieux, avec un nom nouveau – dans le concert joyeux des étoiles et les acclamations des fils du ciel.’ (Paulus aan de Korinthiërs 15:43 – Apokalyps 2:17 – Boek Job 38:7)
– ‘Et j’entendis la voix d’une foule immense…’ (Apokalyps 19:6)

En ene Anna Vermeulen wil vandaag in DS na de uitvoering in De Singel dit kwijt: ‘Die titels werden zaterdagavond op de wand van de blauwe zaal in De Singel geprojecteerd, maar hun dogmatische religieuze boodschap drong niet meteen door. Gesust door het sferische lichtontwerp bij dit concert, liet je je liever onnadenkend meeslepen in Messiaens sensuele luisterritueel.’ En wat verder: […] ‘Door Kerbajs verwarrende oorlogscommentaar in dit concert te droppen, werd de bedenkelijke ideologie van Messiaens muziek plots voelbaar.’

Het wordt almaar moeilijk vandaag een beetje katholiek te zijn, zelfs als men de Bijbel, die Vermeulen wellicht niet kent, leest zoals het vandaag hoort. Straks zijn wij met ons cultureel erfgoed de jihadisten van het Westen.
Anna, je deed mij, en wellicht veel anderen, echt pijn.

BENNO BARNARD reageerde op zijn beurt in een brief aan DS: http://www.standaard.be/cnt/dmf20181105_03908156

Olivier Messiaen componeerde Et exspecto resurrectionem mortuorum in opdracht van de Franse minister van Cultuur André Malraux. Het werk, voor het eerst uitgevoerd in 1965, gedenkt de doden van de beide wereldoorlogen. Messiaen was katholiek en het oeuvre van die invloedrijke modernist bevat talloze katholieke elementen. Er is in de loop der eeuwen aardige christelijke muziek geschreven. Dat gebeurt nog steeds. Zo belijdt Arvo Pärt het Russisch-orthodoxe christendom.
Bij de uitvoering van I Solisti van dit werk in De Singel werden de titels van de vijf delen geprojecteerd, Bijbelverzen als ‘Uit de diepten roep ik tot U, o Heer’, Psalm 130. Ook als Messiaen een geharde republikeinse godloochenaar was geweest, zou het niemand verbazen dat een muziekstuk gewijd aan zestig miljoen doden vergezeld gaat van citaten uit de Bijbel. Die bibliotheek bevat onze oudste collectieve noties over het menselijke leven en sterven, waarvan de belangrijkste luidt dat het leven de dood overwint – hoe men dat verder ook wil interpreteren.
Maar, zo stond in de recensie van de uitvoering in deze krant, ‘hun dogmatische religieuze boodschap drong niet meteen door (…) later werd de bedenkelijke ideologie van Messiaens muziek plots voelbaar’ (DS 31 oktober). Ik wreef mijn ogen uit: er bestaat dus een vorm van antiklerikaal surrealisme. Ook menig atheïst met smaak en gevoel en kennis van de Europese beschaving zal opkijken bij de bewering dat enkele van de ontroerendste woorden uit onze traditie, tekstflarden die het leven boven de dood verheffen, uitingen van een soort kwaadaardig fundamentalisme zouden zijn.
Als Messiaens nobele schepping ‘bedenkelijk’ is, zijn de cantates van Bach dat ook. Ja, de hele westerse kunstgeschiedenis is dan een emanatie van een abjecte ideologie, tot en met de gedichten van een dichter als Les Murray. En vergis u niet, ook het gebeente van atheïstische kunstenaars is geformeerd uit christelijke grondstof. En hoe meer beelden ze kapotslaan, hoe harder God moet lachen – zie bijvoorbeeld Jan Fabres narcistische Pieta.
Is zestig miljoen doden gedenken in de hoop op iets dat – op welke manier dan ook – de dood overstijgt een openbaring van een ‘bedenkelijke ideologie’? Zo’n kwalificatie van Et exspecto komt mij voor als een openbaring van christianofoob fundamentalisme en van een verregaand gebrek aan smaak, ontwikkeling, goede manieren en fijnzinnigheid.
Ik zal u iets vertellen. Orgelmuziek van Messiaen werd bij mijn vaders uitvaart gespeeld (dat had hij zo bepaald, hij speelde zelf goed orgel) en op de grafsteen van mijn doodgereden dochter, in saecula saeculorum achttien, staat een citaat uit de Brief van Paulus aan de Romeinen.
40731f58-e10e-11e8-8ee3-312cbb3ff28f