Emmaüsganger voor de Passiespelen

In De Trompetter, weekkrant in Venlo, verscheen een interview met Patrick Lateur over zijn tekst voor de Passiespelen Tegelen 2015. Lees het gesprek Albert Lamberts met hem voerde hieronder.

Patrick Lateur: Emmaüsganger voor de Passiespelen

Albert Lamberts

TEGELEN In 2015 worden nieuwe Passiespelen opgevoerd in De Doolhof in Tegelen. Nieuwe Passiespelen? Jawel, nieuwe. Natuurlijk, het lijdensverhaal blijft het lijdensverhaal, waarop tekstueel wel gevarieerd kan worden, maar het drama blijft hetzelfde: het lijden en sterven van Jezus. Waarom dan toch nieuwe? De auteur van de nieuwe tekst, de Vlaming Patrick Lateur, heeft drie zeer duidelijke accentverschillen aangebracht. Zoals hij tijdens de presentatie op Witte Donderdag vertelde: op de eerste plaats is er een beduidend belangrijke rol weggelegd voor Maria Magdalena in het bijzonder en voor vrouwen in het algemeen. Verder wordt het lijdensverhaal door middel van preludium en postludium ingebed in het paasfeest en ten derde, niet het meest onbelangrijke: het jood-zijn van Jezus krijgt een reële plaats. Een gesprek met auteur Patrick Lateur.

Patrick Lateur is een literaire grootheid. Op palmzondag kreeg hij in Brussel uit handen van Vlaams Minister van Cultuur Joke Schauvliege de Driejaarlijkse Cultuurprijs van de Vlaamse Gemeenschap Literatuur – Vertalingen. Deze prijs is de hoogste waardering die men in Vlaanderen als schrijver kan krijgen.
In het geval van Patrick Lateur gaat het om zijn vertaling van de Ilias van Homerus. De jury prees de vertaling Ilias. Wrok in Troje van Patrick Lateur als de meest uitzonderlijke vertaalprestatie van de laatste zes jaar. Lateur maakte een gedurfde keuze. Hij zette de oorspronkelijke Griekse hexameters om in vijfvoetige jamben. Die geven het verhaal vaart en lichtheid en een frisse, moderne toets. Het verklaart waarom deze vertaling ook jongeren aanspreekt. Vlaams minister van Cultuur Joke Schauvliege zei: “Het iconisch werk van Homeros verdient een fantastische vertaling. Patrick Lateur heeft de oorlog, gramschap en liefde uit de Ilias levendig en tastbaar gemaakt, met oog voor ritme en authenticiteit. Een bijzonder moeilijke taak die we van harte waarderen met de allereerste Vlaamse Cultuurprijs voor Literaire Vertalingen naar het Nederlands.” “En net als de Ilias is natuurlijk ook het lijdensverhaal een literair monument. Epiek, tragiek en lyriek zijn gebundeld. De enige zekere verhaallijn ligt tussen de intocht in Jeruzalem en het drama op Golgota. Bij mijn tekst heb ik de synoptische evangeliën van Marcus, Mattheus en vooral van Lucas genomen en de ooggetuige-verklaring van Johannes. Lucas is het meest helder en duidelijk en was mijn belangrijkste bron’, aldus Patrick Lateur.
Maria Magdalena Zo is ook het evangelie van Lucas mede de inspiratiebron geweest voor Patrick Lateur om vrouwen een belangrijker rol te geven in het Passiespel. “Want in Lucas lezen we over de vrouwen: En ze hebben alles zien gebeuren. Het is voor mij dan ook niet verklaarbaar, waarom vrouwen wel bij de intocht in Jeruzalem zouden zijn geweest en onder zijn kruis op de Calvarieberg hebben gestaan, Jezus ook hebben begraven, maar in de tussenliggende week van het toneel zouden zijn verdwenen. Het zijn getuigenissen van mannen… De rol van Maria van Magdala, Maria Magdalena, zie ik zelf als de grootste ingreep in het verhaal en een noodzakelijke aanvulling. Over haar is er de laatste jaren veel te doen, niet in het minst onder invloed van het boek van Dan Brown, De Da Vinci Code. Die spectaculaire toer moet in de Passiespelen worden vermeden. Ik lees bij Marcus 15.41 over de vrouwen op Golgota: “Toen hij in Galilea verbleef, waren deze vrouwen hem gevolgd en hadden ze voor hem gezorgd, net als vele andere vrouwen die met hem waren meegereisd naar Jeruzalem.” Die vrouwen moeten de intocht in Jeruzalem hebben meegemaakt, ook het afscheidsmaal en zij zullen de gebeurtenissen van die dagen op de voet hebben gevolgd. En dus geven wij die vrouwen een plaats in het passiespel en laten we Maria Magdalena – met een mix van aspecten die in de loop van de geschiedenis aan haar figuur werden verbonden op basis van de evangelies: de zondares, de zalvende, de zuster van Lazarus – die Maria Magdalena brengen wij in gesprek met Jezus over hun verhouding, en geven wij nadrukkelijk een plaats in het Laatste Avondmaal. Dat een en ander sinds eeuwen kan, bewijst de grote Fra Angelico die in het San Marcoklooster te Firenze in 1441 Maria van Magdala met de apostelen en Jezus schilderde in zijn fresco van het Laatste Avondmaal. Maria van Magdala krijgt dus een niet onbelangrijke rol.”

Joodse traditie

Patrick Lateur ziet zijn opvatting over Maria Magdalena’s rol ook geschraagd door het (apocriefe) evangelie van Phillipus en het enkele jaren terug (her)ontdekte evangelie van Judas, waarin gewag wordt gemaakt van een bijzondere relatie tussen Jezus en Maria Magdalena. Op Witte Donderdag hield Lateur het publiek voor dat een van de drie belangrijke elementen in zijn verhaal was, dat het denken en optreden van Jezus van Nazaret was geworteld in de Joodse traditie en dat daarvan dus ook in de tekst een en ander terug te vinden moet zijn. Lateur: “De joodse achtergrond benadruk ik duidelijk door middel van teksten en liederen uit het Oude Testament. Profeten komen aan het woord en een gebed, dat is genomen uit Deuteronomium (een van de vijf Bijbelboeken uit de Pentateuch, het oudste deel van het Oude Testament), Sjema Jisraël, Ach, luister Israel, is verweven in de tekst. Het is een belangrijk onderdeel van het gebed van de joden. En ik laat Jezus tijdens het Laatste Avondmaal en tijdens zijn maaltijd met de Emmaüsgangers na zijn opstanding, de gangbare joodse zegening en lofzeging uitspreken, de Berakha. Dat gebed wordt nu nog steeds gebeden. We moeten absoluut niet vergeten, dat Jezus een jood was en ook bad als een jood: hij bad een gebed, dat vandaag de dag nog nog gangbaar is.“

Paasfeest

“Het lijden en dood in Jeruzalem kunnen niet los worden gezien van zijn optreden in Galilea en Judea. Het passiespel kan dus niet alleen maar een spel zijn dat enkel de bekende elementen van het lijdensverhaal verwerkt, wat Jezus dacht en deed vóór de dagen van zijn proces en zijn dood moet noodzakelijkerwijze meespelen.Met zijn lijden en dood hangt ook zijn verrijzenis onlosmakelijk samen: geen Golgota zonder het lege graf, geen Goede Vrijdag zonder Pasen. Om dit aspect te benadrukken krijgen de Emmaüsgangers een belangrijke rol toegedicht. “Een auteur van een passiespel doet eigenlijk niets anders dan wat de Emmaüsgangers deden: het verhaal van lijden, dood én leven blijven doorvertellen. De ervaring van de Emmaüsgangers zal een kringcompositie vormen rond het eigenlijke passiespel: vooraf hun ontgoocheling na het debacle van Golgota, nadien hun ontmoeting met de verrezen Jezus. Het verhaal van Golgota omkader ik door het verhaal van Pasen. De verrijzenis is het grote kader, lijden en dood zijn als het ware één grote flashback.”

Onze tijd

Patrick Lateur heeft, net als regisseur Cees Rullens dat beoogt, enkele accenten in de tekst aangebracht, die refereren aan onze tijd. Simon van Cyrene zie ik als een immigrant uit Noord-Afrika, uit de Cyrenaica, het kustgebied van Lybië ten westen van Egypte. In zijn figuur mag de multiculturele wereld in een metropool als Jeruzalem meespelen. Cees Rullens wil een nog duidelijker ‘inbreng’ van de verschijnselen van de huidige tijd. Patrick Lateur tot slot: “Het vernieuwende optreden en de bevrijdende boodschap van Jezus voor de Joden van zijn dagen, worden doorheen het passiespel benadrukt. Want precies daarin lag de grond van de aanklacht door zijn tegenstanders en de reden van zijn veroordeling. Ik hoop daarmee een speeltekst te brengen waarin een geloofsgemeenschap haar verhaal kan herkennen en waarin ook de zoekende mens sporen van zingeving kan vinden. De dynamiek van het verhaal wordt altijd anders naar gelang het verstrijken van tijd. Zelf heb ik met groot respect voor de brontekst vanuit mijn hart, ziel en geest geschreven.”