Juryverslag Vlaamse Cultuurprijs Letteren

Carlo Van Baelen, juryvoorzitter voor de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor Letteren — Vertalingen 2011-2012, las op de uitreiking van de cultuurprijs aan Patrick Lateur volgend juryverslag voor.

De jury is verheugd dat voor het eerst in de geschiedenis van de Vlaamse Cultuurprijzen er een prijs uitgereikt zal worden voor literaire vertalingen naar het Nederlands. Het is een duidelijke blijk van waardering voor het meestal onzichtbare werk van de literaire vertaler en meer specifiek voor het hoge niveau dat de Vlaamse literaire vertalers realiseren. Bij de voorselectie van kandidaten die voor de prijs in aanmerking konden komen, onderscheidde de jury drie groepen: vertalers die aan het begin van een beloftevol parcours staan, die al een indrukwekkend oeuvre bijeen vertaald hebben en vertalers die een zeer eigenzinnige en opvallende vertaling hebben gerealiseerd. Vooreerst blijkt daaruit de dynamiek in het Vlaamse literaire vertalersveld en daarmee ook een veelbelovende toekomst. De in het verleden al veelvuldig bekroonde pioniers hebben opvolgers gekregen. Er werden onbetreden paden bewandeld met gedurfde vertalingen van auteurs of literaire werken die niet bij voorbaat hoge verkoopcijfers beloofden, en dit vaak louter gedreven door de wil van de vertaler om die waardevolle literaire werken te vertalen eerder dan door de vraag van uitgeverijen of de bekendheid van de auteur. Ook de veelzijdigheid van de Vlaamse vertalers valt op. Verschillende vertalers werken vanuit meerdere brontalen en beheersen verschillende literaire genres. Er werden uitstekende vertalingen uitgebracht uit de Franstalige, Engelstalige, Italiaanse en ook Japanse literatuur. Het belangrijke aandeel daarin van poëzie, een uitdagend bewijs van vakmanschap en taalbeheersing, toont de kwaliteit en veelzijdigheid van de Vlaamse literaire vertalers.

Het was voor de jury dan ook geen sinecure om uit deze veelheid die ene “uitzonderlijke literaire vertaalprestatie” te kiezen, hét criterium voor de toekenning van de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap. De jury kwam uiteindelijk tot het besluit dat met recht en reden de vertaling van de Ilias door Patrick Lateur verschenen in 2010 bij uitgeverij Atheneum – Polak & Van Gennep die ene (meer) uitzonderlijke prestatie was van de jaren 2006- 2012.

De stijl van Patrick Lateurs vertaling is ongemeen vlot en de gedurfde omzetting van de zesvoetige hexameter (van het Griekse origineel) in vijfvoetige jamben geven het verhaal vaart en lichtheid en een frisse en moderne toets. De vertaling is evenwichtig en zowel het poëtische als het epische van dit literaire monument blijft in het Nederlands bewaard. Het vertaalwerk is van begin tot einde van een erg hoog niveau en blijft zeer dicht bij het origineel. Toch klinkt de vertaling allesbehalve schools of ouderwets, in tegendeel, de vertaler vindt nieuwe, originele oplossingen voor veel zwaar op de hand en gekunstelde formuleringen uit vorige vertalingen (de epitheta bijvoorbeeld). De vertaling en het nawoord tonen het grote vertaalhistorische besef en de kennis van de Nederlandse dichtgeschiedenis van Patrick Lateur. En sluiten ook aan bij zijn gewaardeerde eigen poëziepublicaties en essays in het Nederlands. De uitgebreide lijst van annotaties en het namenregister zijn indrukwekkend en adequaat en vormen een nuttig instrument voor de lezer van nu. Deze vertaling blijkt ook jongeren aan te spreken en nieuwe inzichten te geven in de literaire en historische rijkdom van de Ilias.

Patrick Lateur vertaalde uiteenlopende literaire werken – niet zelden poëzie – uit het Italiaans, het Latijn en het Grieks, zowel uit de klassieke tijd als uit de renaissance of de moderne tijd. De hoge moeilijkheidsgraad van de vertaling van de Ilias staat buiten kijf en de vertaling heeft in noord en zuid veel waardering geoogst bij gezaghebbende critici uit verschillende disciplines. Literatuurliefhebbers, zowel als classici, maar ook filosofen, historici en columnisten hebben zich lovend uitgelaten over deze nieuwe vertaling.

Uit de veelheid van boeiende en kwaliteitsvolle literaire vertalingen naar het Nederlands kiest de jury met overtuiging de vertaling van de Ilias door Patrick Lateur als een uitzonderlijke prestatie die bekroond wordt met de prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor literaire vertalingen 2006-2012.

Minister Schauvliege overhandigt het beeld van kunstenaar Philip Aguirre.
Minister Schauvliege overhandigt het beeld van kunstenaar Philip Aguirre.
Fien Sabbe in gesprek met Patrick Lateur.
Fien Sabbe in gesprek met Patrick Lateur.