Lateur en Hoenraet realiseren Kruisweg in de stad

Luc Hoenraet & Patrick Lateur

Lieve Wouters interviewde Patrick Lateur voor Kerk & Leven over zijn Kruisweg in de stad, die hij samen met kunstenaar Luc Hoenraet maakte. Je kan die hieronder lezen.

Kruisweg in de stad. Bijbels en persoonlijk

Lieve Wouters

Classicus Patrick Lateur en kunstenaar Luc Hoenraet kwamen tot een merkwaardige symbiose toen ze hun werk bijeen legden voor een kruiswegmeditatie met woord en beeld. De twee vonden elkaar in de keuze voor een bijbels maar ook persoonlijk gekleurd verhaal, getekend door ingehouden lijden en hoopvolle vreugde. Het resultaat is een mooie uitgave in boekvorm, als bezinning erg dankbaar in de Goede Week.

Oorspronkelijk werden de meditatieve teksten van Lateurs Kruisweg in de stad geschreven op vraag van wijlen Armand Demeulemeester, die in 1997 een evocatie organiseerde bij eigen werk in de Sint-Pieterskerk te Ronse (een kruisweg die vandaag de kapel van het Sint-Jozefsinstituut van Torhout siert). Toen de Ghesellen van het heilig Kruis van Aalst bij Patrick Lateur kwamen aankloppen voor een gelijkaardig project, reviseerde de schrijver de eerder geschreven teksten in functie van een klassieke kruisweg. Vorig jaar werd Kruisweg in de stad zo voor het eerst gebruikt als bezinning in de liturgie van Goede Vrijdag in de Sint-Jozefskerk te Aalst.

Al gauw werd geopperd de teksten te publiceren, wat Lateur dan weer naar zijn goede vriend Luc Hoenraet dreef. Wie de kunstschilder kent, weet dat het kruis een steeds terugkerend symbool bij hem is. „Mijn hele oeuvre is een kruisweg”, vertrouwt hij ons toe. Samen maakten ze een selectie van Hoenraets werken, een meditatie op zichzelf, die werd opgenomen in de publicatie en nog tot Beloken Pasen (3 april) wordt tentoongesteld in het Emmaüshuis te Aalst.

Kruisweg in de stad is tegelijk bijbels en persoonlijk gekleurd. „De meeste teksten staan in de ik-vorm”, legt de auteur uit. „Op die manier wil ik Jezus’ lijdensverhaal dicht bij de mensen brengen. Zijn lijdensverhaal is immers ook in zekere zin het onze. Daarom houd ik ook niet zo van de overdreven dramatiek die je soms in oudere teksten en schilderijen terugvindt. Mij gaat het meer om het psychische lijden, de ontgoocheling van iemand wiens droom aan flarden gaat, ontreddering van wie zich helemaal verlaten voelt. Dat is iets wat mensen vandaag herkennen.”

Geen mythe

En Patrick Lateur vervolgt: „Je moet van de kruisweg geen mythe maken. Het is het concrete verhaal van een mens van vlees en bloed. Wat mij bij het schrijven bezighield, is dan ook niet alleen het gebeurde op die enkele kilometers tussen Pilatus en Golgota, wel heel Jezus’ leven. De kruisweg kan worden beschouwd als een verdichting van de boodschap die Christus op die korte maar krachtige drie jaren van zijn openbare leven heeft gebracht.”

Datzelfde uitgangspunt – meer aandacht voor het psychische lijden dan voor het brute geweld dat bij de kruisiging ongetwijfeld te pas kwam – vinden we terug in het werk van Luc Hoenraet, de man die ooit de twijfel zijn geloof noemde. Zijn werk wordt gekenmerkt door de spanning tussen enerzijds zachte en sobere kleuren, anderzijds een grove schildertechniek met krassen en korsten. De kunstenaar schijnt telkens opnieuw diep te willen graven, zijn getormenteerde ziel op het doek te willen uitsmeren, om in een volgende fase vrede te nemen met zichzelf en zich te laten optillen tot het hogere. Ingehouden lijden en hoopvolle vreugde gaan zo hand in hand in de zwijgzame persoon van Luc Hoenraet en in zijn werk.

Toen beide kunstenaars hun werk samen legden met het oog op de publicatie, klikte het dan ook meteen. „Het werd een gelukkig huwelijk”, aldus Patrick Lateur. De classicus, nog steeds leraar Latijn-Grieks en vertaler van klassieke teksten, legt zich de laatste jaren meer en meer toe op poëzie. Toch is zijn Kruisweg in de stad vooral bedoeld als ‘gebruikspoëzie’ tijdens een bezinning.

„Het gaat me bij dit werk inderdaad niet vrijblijvend om het mooie woord. Poëzie om de poëzie zou hier te gratuit zijn. Jezus’ passieverhaal verdient meer dan zomaar een lieftallig woord. Eerst en vooral is het dus een bezinning, maar die bezinning heb ik wel op een echt poëtische manier willen brengen. Ik hoop dat ik daarin geslaagd ben.”

Pareltje

Zijn klassieke scholing is niet weg te denken uit Lateurs poëzie. Stijlkenmerken als assonanties (Een zuil van licht beheerst / de blinde heersers), kruisstellingen (…hoe ik alleen wou zeggen en bewijzen dat / de God van mensen hen wou maken / tot mensen / van God) en enjambement (De oude vrienden hadden toegekeken / van ver. Zij waren weggegaan.) komen geregeld voor. Het spel met klanken ligt de woordkunstenaar nog het best. Enkele pareltjes evoceren in één woord een hele wereld. „Het zwaarste moet nog komen, moeder. De zwaarden zullen dieper steken. Mijn beker wordt heel bitter en zal jouw hart doen breken. Maar laat me verder gaan, laat mij ook nú weer los, zoals je altijd hebt gedaan.” We geven graag nog één voorbeeldje van dit spel met klanken, met woorden en betekenissen. „Simon werd solidair / met wie de wonden van de wereld draagt. / Nu weegt de kruisbalk in zijn hand / veel zwaarder dan de schoffel op het land. / Ik voel hoe hij verlicht / mij volgt, die nu gebroken brood word.”

Zoals gezegd houden lijden en vreugde elkaar in de hand bij Luc Hoenraet en Patrick Lateur. Bij hen kom je geen Mel-Gibsontoestanden tegen. De auteur voegde zelfs twee postludiums in, omdat hij vindt dat de hoop op de verrijzenis te weinig aanwezig is in de meeste kruiswegen. Dat vol vertrouwen uitzien naar een betere toekomst komt schitterend tot uiting in de allerlaatste zin, waar het punt met opzet ontbreekt: „De wereldnacht heeft lang geduurd. / De nieuwe dag is eindeloos” Het lijdensverhaal van Christus werd bij Lateur niet alleen persoonlijk ingekleurd. Bijbelcitaten worden geregeld aangehaald en brengen de ware identiteit van Jezus aan het licht: niet enkel mens als wij, maar tegelijk Zoon Gods, de lang verwachte Messias.

Verschenen in: Kerk & Leven, 16/03/2005, p. 17.